003583 - ญาณมีประโยชน์หรือไม่

เนื้อความ : วิปัสสนามีประโยชน์ทำให้พิจารณาความจริงได้ดีขึ้น แล้วญาณ เช่น พวกสมาบัติสี่ มีประโยชน์ต่อการปฏิบัติธรรมหรือไม่
จากคุณ : sss [ 20 ต.ค. 2544 / 13:16:17 น. ] [ IP Address : 203.107.140.133 ]

ความคิดเห็นที่ 1 : (เก่ง)

มีสิครับอย่างเอาแค่ทิพยจักษุญาณนี่ ก้อทำให้สมารถรู้เห็นอาจจะเห็นไปถึงนรกสวรรค์ได้ ประโยชน์ก้อคือทำให้หมดความสงสัยไง และถ้าไปทำจนได้ญานที่สามารถทำให้เห็นชาติก่อนได้ก้อจะได้รู้ว่าเออมีจริงน่ะ แล้วทำไงถึงต้องมาเกิด ไปทำกรรมอะไรไว้ตกนรกไปกี่รอบแล้วนี่ ผลดีทั้งนั้นพอรู้สภาวะอย่างนี้แล้วรับรองจะรีบไปทำวิปัสสนาให้หลุดพ้นให้ได้แน่ เพราะอะไรกลัวกลับไปอย่างเก่าไง แต่ผมก้อยังไม่เคยเห็นหรอกน่ะ แค่กำลังปฏิบัติเท่านั้น อาจารย์ท่านว่ามา

จากคุณ : เก่ง [ 20 ต.ค. 2544 / 16:23:26 น. ]
[ IP Address : 202.133.169.46 ]

ความคิดเห็นที่ 2 : (โชติกะ)

         คำว่า ญาณ กับคำว่า ปัญญา มีความหมายเหมือนกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น คือหมายความว่า ธรรมชาติที่รู้สภาวธรรมตามความเป็นจริง

         ปัญญา หรือ ญาณ เป็นคนละอย่างกับ สมาบัติ ซึ่งหมายถึง การทำให้ฌาณจิตที่เกิดจากการเจริญสมถกรรมฐานเกิดขึ้นติดต่อกันได้นานๆจนนับไม่ถ้วน
         สมาบัติมี ๘ ได้แก่ รูปสมาบัติ ๔ (นับโดยจตุกนัย) และอรูปสมาบัติ ๔
         ผู้ที่ได้สมาบัติ ๘ นั้น สามารถทำให้ปัญญาที่เรียกว่า อภิญญา เกิดขึ้นได้

         โดยพิสดารแล้ว ฌานจิต มี 35 หรือ 67 ทั้งหมดนั้นเป็น ญาณสัมปยุตจิต คือเป็นจิตที่ประกอบด้วยปัญญา

        ส่วนวิปัสสนานั้น เป็นชื่อของปัญญาที่รู้แจ้งรูปนามสังขารว่าเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เป็นคนละอย่างกับสมาบัติ ๘

จากคุณ : โชติกะ [ 20 ต.ค. 2544 / 21:54:34 น. ]
[ IP Address : 203.151.225.28 ]

ความคิดเห็นที่ 3 : (yoyo)

คุณ โชติกะ อธิบายดีจังครับ
ผม สับสน บ่อยๆ กับ ขอบเขตนิยามความหมาย
และความเกี่ยวข้องกันของคำว่า
ญาณ ฌาณ ปัญญา สมาบัติ อภิญญา ครับ
คาดว่า ต่อไป ก็ยังคงสับสนอยู่ แต่น่าจะดีขึ้น ครับ
ขอบคุณ ครับ

จากคุณ : yoyo [ 21 ต.ค. 2544 / 05:14:55 น. ]
[ IP Address : 202.133.172.74 ]

ความคิดเห็นที่ 4 : (kaan)

ญาณที่เป็น สัมมาญาณ(สรุปว่าเป็นญาณที่ รู้การเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป แห่งกิเลส ตัณหาอุปาทาน) มีประโยชน์แน่นอน แต่ถ้าเป็นมิจฉาญาณ(พยายามไปรู้เห็นสิ่งนอกตัวที่แม้อาจจะเหมือนมีฤทธิ์เดชทางอิทธิปาฏิหารย์ ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงให้เห็นว่าน่ารังเกียจไว้) ก็อาจมีปัญหากับผู้ได้ญาณแบบนั้นได้เหมือนกัน

จากคุณ : kaan [ 21 ต.ค. 2544 / 12:02:03 น. ]
[ IP Address : 203.147.25.5 ]

ความคิดเห็นที่ 5 : (เก่ง)

คุณyoyoครับ ญานคือการหยั่งรู้ได้ เช่นใครจะมาหา ฌานคือระดับสมาธิที่สูงกว่าระดับอุปจารสมาธิ หรือผู้ทำสมาธิที่ทำให้เกิดวิตก วิจารปิติ สุข เอกคัตา ครบแล้ว ปัญญาคือการรู้จริงเห็นในสิ่งที่ถูกต้อง เช่นเกิดมาเพื่ออะไร ตายแล้วไปไหน สวรรค์มีมั้ย นรกมีเปล่า สมาบัติคือการกักตนเพื่อเข้าฌานตามต้องการ อภิญญาคือวิชชา 6 ประการที่จะทำให้ผู้ได้มีความเข้าใจ ก่อให้เกิดปัญญต่อไปเช่นตาทิพย์ รู้อดีต รู้ใจคน เป็นต้น

จากคุณ : เก่ง [ 21 ต.ค. 2544 / 13:31:29 น. ]
[ IP Address : 202.133.170.67 ]

ความคิดเห็นที่ 6 : (ฌาน)

น่าจะเป็น ฌานนะครับ
ผลแห่งการทำสมาธิ ให้ทรงตัว ย่อมมีประโยชน์
ขณิก อุปจาร ฌาน 1 2 3 4 อรูป 1 2 3 4
ใช่เป็นดีครับ ใช่ไม่เป็นไม่ดีครับ สังโยชน์ข้อ 6 - 7 พระท่านตรัสว่า อย่ายึดถือ ยึดมัน ว่าเป็นที่สุดแล้ว พึ่ง พิจารณาต่อ เป็น วิปัสสนาญาน ตัดกิเลส นั้น เลิศประเสริฐสุด ท่านผู้ใดปราถนาจะรู้ ก็ศึกษา ญาน 8 ประการ ตามใจท่านปรารถนาครับ
แล้วแต่ท่านจะพึ่งกระทำ ดูตัวเองว่าเราต้องการอะไร ก็ทำแบบนั้นครับ

จากคุณ : ฌาน [ 21 ต.ค. 2544 / 15:14:15 น. ]
[ IP Address : 203.148.169.34 ]

ความคิดเห็นที่ 7 : (ต่ำใต้)

วิปัสสนา แปลว่าการเห็นที่วิเศษ คือเห็นไตรลักษณ์ เห็นความไม่เที่ยง ความตั้งอยู่ไม่ได้ ความไม่มีตัวตน ผลของการปฏิบัติวิปัสสนา คือ ญาณ ( คือปัญญาหยั่งรู้ตามความเป็นจริง เหมือนที่คุณ โชติกะได้กล่าวมาครับ )

ส่วน ฌาณ คือผลของสมาธิ เป็นการหยุดนิ่ง ของจิต ไม่ไหวติง ผลของฌาณ จะทำให้เกิด อิทธิวิธีได้ต่าง ๆ อย่างที่ข้างต้นได้กล่าวมาแล้วครับ

จากคุณ : ต่ำใต้ [ 22 ต.ค. 2544 / 12:56:02 น. ]
[ IP Address : 202.183.152.114 ]

ความคิดเห็นที่ 8 : (ดังตฤณ)

วิชชา ๘
วิปัสสนาญาณ
[๑๓๑] ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิบริสุทธิ์ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส
อ่อนควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อญาณทัสนะ ๑- เธอ
ย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า กายของเรานี้แล มีรูปประกอบด้วยมหาภูต ๒- ๔ เกิดแต่มารดาบิดา เติบโต
ขึ้นด้วยข้าวสุกและขนมสดไม่เที่ยง ต้องอบ ต้องนวดฟั้น มีอันทำลายและกระจัดกระจายเป็น
ธรรมดาและวิญญาณของเรานี้ ก็อาศัยอยู่ในกายนี้ เนื่องอยู่ในกายนี้ ดูกรมหาบพิตร เปรียบเหมือน
แก้วไพฑูรย์อันงาม เกิดเองอย่างบริสุทธิ์ แปดเหลี่ยม นายช่างเจียระไนดีแล้ว สุกใสแวววาว
สมส่วนทุกอย่าง มีด้ายเขียวเหลืองแดงขาวหรือนวลร้อยอยู่ในนั้น บุรุษมีจักษุจะพึงหยิบ
แก้วไพฑูรย์นั้นวางไว้ในมือแล้วพิจารณาเห็นว่า แก้วไพฑูรย์นี้งาม เกิดเองอย่างบริสุทธิ์
แปดเหลี่ยม นายช่างเจียระไนดีแล้ว สุกใสแวววาว สมส่วนทุกอย่าง มีด้ายเขียวเหลืองแดง
ขาวหรือนวลร้อยอยู่ในแก้วไพฑูรย์นั้นฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นแล เมื่อจิตเป็นสมาธิบริสุทธิ์ผ่องแผ้ว
ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้ม
น้อมจิตไปเพื่อญาณทัสนะ เธอย่อมรู้ชัดอย่างนี้ว่า กายของเรานี้แลมีรูป ประกอบด้วยมหาภูต ๔
เกิดแต่มารดาบิดา เติบโตด้วยข้าวสุกและขนมสด ไม่เที่ยง ต้องอบ ต้องนวดฟั้น มีอันทำลาย
กระจัดกระจายเป็นธรรมดา และวิญญาณของเรานี้ก็อาศัยอยู่ในกายนี้ เนื่องอยู่ในกายนี้
ดูกรมหาบพิตร นี้แหละสามัญผลที่เห็นประจักษ์ ทั้งดียิ่งกว่า ทั้งประณีตกว่าสามัญผลที่เห็น
ประจักษ์ข้อก่อนๆ.

[๑๓๘]ภิกษุนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส
อ่อนควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว อย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ
ย่อมรู้ชัดตามเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เหล่านี้
อาสวะ นี้อาสวสมุทัย นี้อาสวนิโรธ นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อเธอรู้เห็นอย่างนี้ จิตย่อม
หลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณว่า
หลุดพ้นแล้ว. รู้ชัดว่าชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่น
เพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี. ดูกรมหาบพิตร เปรียบเหมือนสระน้ำบนยอดเขาใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว
บุรุษผู้มีจักษุยืนอยู่บนขอบสระนั้น จะพึงเห็นหอยโข่งและหอยกาบต่างๆ บ้าง ก้อนกรวดและ
ก้อนหินบ้าง ฝูงปลาบ้าง กำลังว่ายอยู่บ้าง หยุดอยู่บ้าง ในสระน้ำ เขาจะพึงคิดอย่างนี้ว่า
สระน้ำนี้ใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว หอยโข่งและหอยกาบต่างๆ บ้าง ก้อนกรวดและก้อนหินบ้าง
ฝูงปลาบ้าง เหล่านี้กำลังว่ายอยู่บ้าง กำลังหยุดอยู่บ้าง ในสระน้ำนั้น ดังนี้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น
แล เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน
ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า
นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เหล่านี้ อาสวะ นี้อาสวสมุทัย
นี้อาสวนิโรธ นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อเธอรู้เห็นอย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ
แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่าชาติ
สิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี
ดูกรมหาบพิตร นี้แหละสามัญผลที่เห็นประจักษ์ ทั้งดียิ่งกว่า ทั้งประณีตกว่าสามัญผลที่เห็น
ประจักษ์ข้อก่อนๆ ดูกรมหาบพิตร ก็สามัญผลที่เห็นประจักษ์ข้ออื่น ทั้งดียิ่งกว่า ทั้งประณีตกว่า
สามัญผลที่เห็นประจักษ์ข้อนี้ ย่อมไม่มี.

จากคุณ : ดังตฤณ [ 22 ต.ค. 2544 / 14:19:59 น. ]
[ IP Address : 202.133.160.159 ]

ความคิดเห็นที่ 9 : (นลิน)

อ่านความคิดเห็นของพี่ โชติกะ อยู่ 6 ครั้งค่ะ ดีมากค่ะ
ความต่าง ของญาณ และวิปัสสนา
นลิน กำลังหันมองตัวเองว่าที่ทำอยู่ เรียกว่าเรามีปัญญา หรือมีวิปัสสนาค่ะ

สรุป ตีความยังไม่แตก ค่ะ ...ขอเวลานิดนะคะ

จากคุณ : นลิน [ 22 ต.ค. 2544 / 19:55:47 น. ]
[ IP Address : 202.133.131.99 ]

ความคิดเห็นที่ 10 : (โชติกะ)

คุณนลิน

         ปัญญา หมายถึง ธรรมชาติที่รู้สภาวธรรมทั้งหลายตามเป็นจริง
         ปัญญา มีหลายชื่อ แต่ละชื่อก็มีความหมายเฉพาะอย่าง เช่น
วิปัสสนา เป็นชื่อของปัญญาที่รู้รูปนามว่ามีลักษณะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา
อภิญญา เป็นชื่อของปัญญาที่มีการรู้อารมณ์ที่เป็นพิเศษ เป็นต้น

         หมายความว่า วิปัสสนา ก็ดี อภิญญา ก็ดี เป็นชื่อของปัญญา

         วิปัสสนา เป็นภาวนากุศล วิปัสสนาปัญญา หรือ วิปัสสนาญาณ เกิดขึ้นจากการเจริญภาวนา ซึ่งไม่ได้เกิดจากการคิดไตร่ตรองใดๆทั้งสิ้น

จากคุณ : โชติกะ [ 22 ต.ค. 2544 / 23:23:51 น. ]
[ IP Address : 203.151.225.162 ]

ความคิดเห็นที่ 11 : (ต่ำใต้ ) สาธุ ครับผม
จากคุณ : ต่ำใต้ [ 23 ต.ค. 2544 / 15:39:49 น. ] [ IP Address : 202.183.152.119 ]

ความคิดเห็นที่ 12 : (นลิน) แจ่มแจ้ง เลยค่ะ ขอบพระคุณมากค่ะ คุณโชติกะ
จากคุณ : นลิน [ 23 ต.ค. 2544 / 21:44:16 น. ] [ IP Address : 203.144.180.224 ]

ความคิดเห็นที่ 13 : (สามเณร)

อย่างต่ำต้องพระโสดาบัน
สมาธิ + ฌาณ ก็เป็นมิฉาทิฐิได้
ลงนรกได้ แต่ .....
โสดาบันพ้นจากนรกทั้งปวง
ขั้นต่ำต้อง ....... พระโสดาบัน

จากคุณ : สามเณร [ 24 ต.ค. 2544 / 18:53:10 น. ]
[ IP Address : 202.28.179.169 ]

ความคิดเห็นที่ 14 : (tchurit)

คุณ โชติกะช่วยอธิบายและแจงเรื่อง
"ฌานจิต มี 35 หรือ 67 ทั้งหมดนั้นเป็น ญาณสัมปยุตจิต คือเป็นจิตที่ประกอบด้วยปัญญา"ด้วยครับ
แล้วมีรายละเอียดเรื่อง"ญาณวิปปยุต" หรือไม่ประกอบไปด้วยปัญญา ก็ขอด้วยนะครับ
อ่านแล้วติดอยู่นิดเดียวครับ

จากคุณ : tchurit [ 25 ต.ค. 2544 / 08:08:59 น. ]
[ IP Address : 203.157.14.243 ]

ความคิดเห็นที่ 15 : (โชติกะ)

คุณ tchurit

         ติดอยู่นิดเดียว แต่อธิบายยากที่สุดเลยนะครับ ผมจะลองดูแล้วกัน คุณ tchurit ถามแล้ว จะไม่ตอบได้อย่างไร แต่จะพยายามอธิบายแต่เพียงโดยย่อ

         อารัมมะณะวิชชานะนะลักขะณัง = จิตตัง
จิตเป็นธรรมชาติที่มีการรู้อารมณ์เป็นลักษณะ

         จิตนี้เป็นธรรมชาติที่เป็นนามธรรม ไม่มีรูปร่างสัณฐาน และรับรู้อารมณ์ทีละอารมณ์เท่านั้น อารมณ์ของจิต เมื่อจำแนกตามทวารแล้ว มี ๖ ได้แก่
         ๑) รูปารมณ์ สีต่างๆ
         ๒) สัททารมณ์ เสียงต่างๆ
         ๓) คันธารมณ์ กลิ่นต่างๆ
         ๔) รสารมณ์ รสต่างๆ
         ๕) โผฏฐัพพารมณ์ เย็น ร้อน อ่อน แข็ง หย่อน ตึง
         ๖) ธัมมารมณ์ อารมณ์อื่นๆที่นอกจากอารมณ์ทั้ง ๕

         ธรรมชาติของจิต เมื่อเกิดขึ้นแล้วจะต้องมีเจตสิกประกอบด้วยเสมอ

         จิตตะนิสสิตะลักขณัง = เจตสิกัง
         เจตสิกเป็นธรรมชาติที่มีการอาศัยจิตเกิดเป็นลักษณะ

         เจตสิกนี้เองเป็นธรรมชาติที่ปรุงแต่งจิตให้เป็นกุศลบ้าง อกุศลบ้าง เป็นต้น อุปมาเหมือนกับแก้วน้ำที่ใส่น้ำที่มีสีต่างๆกัน จิตเป็นกุศลเพราะมีกุศลเจตสิกประกอบ เป็นอกุศลเพราะมีอกุศลเจสิตประกอบ เป็นต้น

         สรุปว่า จิตเป็นธรรมชาติที่รู้อารมณ์ ๖ เท่านั้น แต่จิตมีหลายประเภท มีชื่อมากมายเพราะเจตสิกที่เข้ามาประกอบ เช่น จิตที่ประกอบด้วยปัญญา มีชื่อว่า ญาณสัมปยุตตจิต จิตที่ไม่ประกอบด้วยปัญญา มีชื่อว่า ญาณวิปปยุตตจิต เป็นต้น (ปัญญาเป็นเจตสิก)

         ญาณสัมปยุตตจิต มี ๔๗ หรือ ๗๙
         ญาณวิปปยุตตจิต มี ๔๒
         รวมเป็นจิต ๘๙ หรือ ๑๒๑

         ใน ญาณสัมปยุตตจิต ๔๗ หรือ ๗๙ นั้น
         เป็น ฌานจิต ๓๕ หรือ ๖๗
         เป็น อฌานจิต ๑๒

         ฌานจิต มี ๓๕ หรือ ๖๗ เพราะการจำแนกประเภทของจิต ดังนี้
๑) โดย โลกียะ และ โลกุตตระ
๒) โดยองค์ฌาน ๕
๓) โดยเวทนา ได้แก่ สุขเวทนา อุเบกขาเวทนา
๔) โดยชาติ ได้แก่ กุศล วิบาก กริยา
๕) โดยภูมิ ได้แก่ รูปภูมิ อรูปภูมิ โลกุตรภูมิ
๖) โดยประเภทแห่งอริยมรรคและอริยผล ได้แก่ โสดาปัตติมรรค สกทาคามิมรรค เป็นต้น

         การจำแนกจิตโดยพิสดาร สามารถจำแนกได้โดยไม่มีที่สุด ไม่มีประมาณ
         เป็นวิสัยของพระสัพพัญญูพุทธเจ้าเท่านั้น

         ถามต่อก็ได้นะครับ

จากคุณ : โชติกะ [ 26 ต.ค. 2544 / 00:25:13 น. ]
[ IP Address : 203.151.225.55 ]

ความคิดเห็นที่ 16 : (tchurit)

ขอบคุณมากครับคุณ โชติกะ
ผมสงสัยที่ตัวเลขที่ยกมานะครับ
"ฌานจิต มี 35 หรือ 67"
แจงละเอียดประกอบด้วยอะไรบ้างนะครับ
คือกำลังศึกษาเรื่องจิต 89 หรือ 121 อยู่นะครับ
แต่กำลังสงสัยว่าเกี่ยวกับฌานจิต 35 หรือ 67 ที่พูดถึงหรือเปล่า ?
ป.ล. เอาเรื่องจิต 89 หรือ 121 แนบมาด้วยครับ
****
จิต ๘๙ หรือ ๑๒๑ (Citta)
(ธรรมชาติที่รู้อารมณ์, สภาพที่นึกคิด, ความคิด, ใจ, วิญญาณ
- mind; thought; consciousness; a state of consciousness)
        "จิต" มีไวพจน์ คือ คำที่ต่างเพียงรูป แต่มีความหมายเหมือนกันหรือคล้ายกัน
ใช้แทนกันได้หลายคำ เช่น มโน มานัส หทัย บัณฑร มนายตนะ มนินทรีย์
และวิญญาณ เป็นต้น (อภิ.สํ. ๓๔/๒๑/๑๐; ฯลฯ) คำเหล่านี้มีความหมายเกยกัน
มิใช่ตรงกันโดยสมบูรณ์ ใช้แทนกันได้ในบางโอกาส มิใช่เสมอไป
        เมื่อจัดแบ่งสภาวธรรมทั้งหลายเป็นประเภท ๆ ที่เรียกว่า ขันธ์ ๕
จิตได้แก่ วิญญาณขันธ์ แต่ในคัมภีร์อภิธรรมยุคต่อมา นิยมประมวลสภาวธรรม
เข้าเป็น ๔ อย่างเรียกว่า ปรมัตถธรรม ๔ จิต เป็นปรมัตถธรรมอย่างที่ ๑;
ดู ปรมัตถธรรม ๔; ขันธ์ ๕ หรือ เบญจขันธ์.
        คัมภีร์อภิธรรมรุ่นอรรถกถา ประมวลเรื่องจิตที่แสดงไว้ใน
พระอภิธรรมปิฏกแล้ว แจงนับสภาพจิตทั้งหลายไว้ว่ามีจำนวน ๘๙ หรือ
โดยพิสดารมี ๑๒๑ เรียกว่าจิต ๘๙ หรือ ๑๒๑
        เบื้องต้นนี้ จะประมวลจิตทั้งหมดไว้เป็นหมวดหมู่ใหญ่ ๆ ก่อน
เพื่อสะดวกในการศึกษา กำหนดจดจำและทบทวนต่อไป ในที่นี้ พึงทราบวิธี
จำแนกประเภท ๒ แบบ เปรียบเทียบกัน ดังนี้*
                    * ท่านเรียบเรียงเป็นคาถาสรุปความไว้ ดังนี้
                ทฺวาทสากุสลาเนว           กุสลาเนกวีสติ
                ฉตฺตึเสว วิปากานิ            กฺริยาจิตฺตานิ วีสติฯ
                จตุปญฺญาสธา กาเม         รูเป ปณฺณรสีริเย
                จิตฺตานิ ทฺวาทสารูเป       อฏฺฐธานุตฺตเร ตถาฯ
                อิตฺถเมกูนนวุติปฺ             ปเภทํ ปน มานสํ
                เอกวีสสตํ วาถ                วิภชนฺติ วิจกฺขณาฯ
ก. โดยชาติประเภท                       ข. โดยภูมิประเภท
๑. อกุศลจิต ๑๒                            ๑.   กามาวจรจิต ๕๔
     - โลภมูลจิต ๘                           ๑) อกุศลจิต ๑๒
     - โทสมูลจิต ๒                                 - โลภมูลจิต ๘
     - โมหมูลจิต ๒                                 - โทสมูลจิต ๒
                                                                - โมหมูลจิต ๒
๒. กุศลจิต ๒๑ (๓๗)                   ๒) อเหตุกจิต ๑๘
     - มหากุศลจิต ๘                              - อกุศลวิบากจิต ๗
     - รูปาวจรกุศลจิต ๕                       - กุศลวิบากอเหตุกจิต ๘
     - อรูปาวจรกุศลจิต ๔                    - อุเหตุกกิริยาจิต ๓
     - โลกุตตรกุศลจิต ๔ (๒๐)     ๓) กามาวจรโสภณจิต ๒๔
                                                              - มหากุศลจิต ๘
๓. วิปากจิต ๓๖ (๕๒)                     - มหากริยาจิต ๘
     - อกุศลวิบากจิต ๗                       - มหาวิบากจิต ๘
     - กุศลวิบากอเหตุกจิต ๘          ๒. รูปาวจรจิต ๑๕
     - มหาวิบากจิต ๘                       ๑) รูปาวจรกุศลจิต ๕
     - รูปาวจรวิบากจิต ๕                ๒) รูปาวจรวิบากจิต ๕
     - อรูปาวจรวิบากจิต ๔             ๓) รูปาวจรกิริยาจิต ๕
     - โลกุตตรวิบากจิต ๔ (๒๐)    ๓. อรูปาวจรจิต ๑๒
๔.   กิริยาจิต ๒๐                            ๑) อรูปาวจรกุศลจิต ๔
     - อเหตุกกิริยาจิต ๓                  ๒) อรูปาวจรวิบากจิต ๔
     -มหากิริยาจิต ๘                        ๓) อรูปาวจรกิริยาจิต ๔
     -รูปาวจรกิริยาจิต ๕                 ๔. โลกุตตรจิต ๘ (X ฌาน ๕ = ๔๐)
     -อรูปาวจรกิริยาจิต ๔               ๑) โลกุตตรกุศลจิต ๔ (๒๐)
                                                         ๒) โลกุตตรวิบากจิต ๔ (๒๐)
หมายเหตุ: ตัวเลขในวงเล็บ () หมายถึงจำนวนอย่างพิสดาร เมื่อนับจิตเป็น ๑๒๑
              (พึงสังเกตว่าจำนวนจะเพิ่มเฉพาะ โลกุตตรจิต อย่างเดียว คือ โลกุตตรจิต
              อย่างย่อมี ๘ อย่างพิสดารจำแนกออกไปตามฌานทั้ง ๕ เป็น ๔๐)
        ต่อไปจะแสดง จิต ๘๙ [๑๒๑] ตามแบบภูมิประเภท (แบบชาติประเภท
พึงกำหนดเอาจากแบบภูมิประเภทนี้ ตามหัวข้อที่แสดงไว้แล้ว)
๑. กามาวจรจิต ๕๔ (จิตที่เป็นไปในกามภูมิ - Kmvacara-citta:
consciousness of the Sense-Sphere)
๑) อกุศลจิต ๑๒ (จิตอันเป็นอกุศล - Akusala- citta: immoral consciousness)
อกุศลจิตมีแต่ที่เป็นกามาวจรนี้เท่านั้น คือ
        - โลภมูลจิต ๘ (จิตมีโลภะเป็นมูล - Lobham่la-citta: consc rooted in greed)
๑. โสมนสฺสสหคตํ    ทิฏ�ฐิคตสมฺปยุตฺตํ            อสงฺขาริกํ
๒.            "                                 "                            สสงฺขาริกํ
๓.            "                   ทิฏ�ฐิคตวิปฺปยุตตํ              อสงฺขาริกํ
๔.            "                                 "                            สสงฺขาริกํ
๕.   อุเปกฺขาสหคตํ   ทิฏ�ฐิคตสมฺปยุตตํ              อสงฺขาริกํ
๖.            "                                 "                             สสงฺขาริกํ
๗.           "                   ทิฏ�ฐิคตวิปฺปยุตฺตํ               อสงฺขาริกํ
๘            "                                 "                             สสงฺขาริกํ
๑. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา   ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ     ไม่มีการชักนำ
๒.                                 "                                                    "                          มีการชักนำ
๓.                                 "                              ไม่ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีการชักนำ
๔.                                 "                                                    "                          มีการชักนำ
๕. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา   ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ       ไม่มีการชักนำ
๖.                                 "                                                    "                          มีการชักนำ
๗.                                "                              ไม่ประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีการชักนำ
๘.                                "                                                    "                          มีการชักนำ
*consc = consciousness; acc = accompanied; ass = associated;
diss = dissociated; indif = indifference.
1. One consc,    acc by joy,     ass with wrong view, unprompted.*
2.         ~         ,           ~        ,                         ~               ,   prompted
3.         ~         ,           ~        ,   diss from wrong view ,   unprompted.
4.         ~         ,           ~        ,                         ~               ,   prompted.
5.         ~         , acc by indif, ass with wrong view   ,   unprompted.
6.         ~         ,          ~          ,                        ~               ,   prompted.
7.         ~         ,          ~          , diss from wrong view ,   unprompted.
8.         ~         ,          ~          ,                        ~               ,   prompted.
           - โทสมูลจิต ๒* [* เรียก ปฏิฆสัมปยุตตจิต ก็ได้.* ] (จิตมีโทสะเป็นมูล
- Dosam่la-citta: consc rooted in hatred)
๑.   โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ      อสงฺขาริกํ
๒.               "                            "                  สสงฺขาริกํ
๑. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโทมนัสสเวทนา ประกอบด้วยปฏิฆะ       ไม่มีการชักนำ
๒.                              "                                                   "                        มีการชักนำ
1. One consc, ass by grief,   acc with resentment,   unprompted.
2.         ~         ,          ~          ,                  ~                  ,   prompted.
           - โมหมูลจิต หรือ โมมูหจิต ๒ (จิตมีโมหะเป็นมูล - Moham่la-citta;
consc rooted in delusion)
๑. อุเปกฺขาสหคตํ       วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตฺตํ
๒.             "                    อุทฺธจฺจสมฺปยุตฺตํ
๑. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา   ประกอบด้วยวิจิกิจฉา
๒.                              "                                ประกอบด้วยอุทธัจจะ
1. One consc,         acc by indif,        ass with uncertainty.
2.         ~         ,                   ~        ,        ass with restlessness.
๒) อเหตุกจิต ๑๘ (จิตอันไม่มีสัมปยุตตเหตุ คือ ไม่ประกอบด้วยเหตุ ๕ ได้แก่
โลภะ โทสะ โมหะ อโลภะ อโทสะ อโมหะ - Ahetuka-citta: rootless consc)
           - อกุศลวิบากจิต ๗ (จิตที่เป็นผลของอกุศล - Akusalavipka-citta:
rootless resultant-of-immorality consc)
๑. อุเปกฺขาสหคตํ         จกฺขุวิญฺญาณํ
๒.            "                      โสตวิญฺญาณํ
๓.            "                      ฆานวิญฺญาณํ
๔.            "                      ชิวฺหาวิญฺญาณํ
๕. ทุกฺขสหคตํ             กายวิญฺญาณํ
๖. อุเปกฺขาสหคตํ       สมฺปฏิจฺฉนฺนํ
๗.             "                    สนฺตีรณํ
๑. จักขุวิญญาณจิต      ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
๒. โสตวิญญาณจิต                             "
๓. ฆานวิญญาณจิต                             "
๔. ชิวหาวิญญาณจิต                           "
๕. กายวิญญาณจิต       ที่เกิดพร้อมด้วยทุกขเวทนา
๖. สัมปฏิจฉันนจิต      ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
๗. สันตีรณจิต                                     "
1. Eye-consc,       acc by indif.
2. Ear-consc,                ~
3. Nose-consc,             ~
4. Tongue-consc,        ~
5. Body-consc,                 acc by pain.
6. Receiving-consc,        acc by indif.
7. Investigating-consc,           ~
           - กุศลวิบากอเหตุกจิต ๘ (จิตที่เป็นผลของกุศล ไม่มีสัมปยุตตเหตุ
- Kusala-vipka-ahetaka-citta: rootless resultant-of-morality consc)
๑. อุเปกฺขาสหคตํ        จกฺขุวิญฺญาณํ
๒.            "                     โสตวิญฺญาณํ
๓.            "                     ฆานวิญฺญาณํ
๔.            "                     ชิวฺหาวิญฺญาณํ
๕. สุขสหคตํ                กายวิญฺญาณํ
๖. อุเปกฺขาสหคตํ       สมฺปฏิจฺฉนฺนํ
๗. โสมนสฺสสหคตํ    สนฺตีรณํ
๘. อุเปกฺขาสหคตํ      สนฺตีรณํ
๑. จักขุวิญญาณจิต     ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
๒. โสตวิญญาณจิต                  "
๓. ฆานวิญญาณจิต                  "
๔. ชิวหาวิญญาณจิต                 "
๕. กายวิญญาณจิต     ที่เกิดพร้อมด้วยสุขเวทนา
๖. สัมปฏิจฉันนจิต    ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
๗. สันตีรณจิต            ที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา
๘. สันตีรณจิต            ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
1.-4. Eye-, Ear-, Nose-, Tongue-consc, acc by indif.
5. Body-consc, acc by pleasure.
6. Receiving-consc, acc by indif.
7. Investigating-consc acc by joy.
8. Investigating-consc, acc by indif.
           - อเหตุกกริยาจิต ๓ (จิตที่เป็นเพียงกิริยา ไม่มีสัมปยุตตเหตุ
- Ahetukakriy-citta: rootless functional consc)
๑. อุเปกฺขาสหคตํ        ปญฺจทฺวาราวชฺชนํ
๒.           "                       มโนทฺวาราวชฺชนํ
๓. โสมนสฺสสหคตํ     หสิตุปฺปาทจิตฺตํ
๑. ปัญจทวาราวัชชนจิต* [* จิตที่รำพึงถึงอารมณ์ที่กระทบทวารทั้ง ๕ ]
ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
๒. มโนทวาราวัชชนจิต* [ *จิตที่รำพึงถึงอารมณ์อันมาถึงคลองในมโนทวาร
= โวฏฐัพพนะ* ]   ที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา
๓. หสิตุปปาทจิต* [ * จิตที่ทำให้เกิดการแย้มยิ้มของพระอรหันต์ *]
ที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา
1. Five-sense-door adverting consc, acc by indif.
2. Mind-door adverting consc, acc by indif.
3. Smile-producing consc, acc by joy.
๓) กามาวจรโสภณจิต ๒๔ (จิตดีงามที่เป็นไปในกามภูมิ
- Kmvacara-sobha๖a-citta: Sense-Sphere beautiful consc)
             - มหากุศลจิต หรือ สาเหตุกกามาวจรกุศลจิต ๘ (จิตที่เป็นกุศลยิ่งใหญ่
หรือกุศลจิตที่เป็นไปในกามภูมิ มีสัมปยุตตเหตุ - Mahkusala-citta: moral consc)
๑. โสมนสฺสสหคตํ          ญาณสมฺปยุตฺตํ        อสงฺขาริกํ
๒.             "                                     "                    สสงฺขาริกํ
๓.             "                         ญาณวิปฺปยุตฺตํ        อสงฺขาริกํ
๔.             "                                     "                    สสงฺขาริกํ
๕. อุเปกฺขาสหคตํ           ญาณสมฺปยุตฺตํ        อสงฺขาริกํ
๖.             "                                     "                    สสงฺขาริกํ
๗.            "                         ญาณวิปฺปยุตฺตํ        อสงฺขาริกํ
๘.            "                                     "                    สสงฺขาริกํ
๑. จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา        ประกอบด้วยปัญญา      ไม่มีการชักนำ
๒.                             "                                                           "                      มีการชักนำ
๓.                             "                                        ไม่ประกอบด้วยปัญญา ไม่มีการชักนำ
๔.                             "                                                           "                      มีการชักนำ
๕. จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา        ประกอบด้วยปัญญา       ไม่มีการชักนำ
๖.                             "                                                           "                      มีการชักนำ
๗.                            "                                       ไม่ประกอบด้วยปัญญา   ไม่มีการชักนำ
๘.                            "                                                           "                      มีการชักนำ
1. One consc, acc by joy,     ass with knowledge,    unprompted.
2.         ~         ,        ~         ,                        ~              ,    prompted.
3.         ~         ,        ~         ,    diss from knowledge,   unprompted.
4.         ~         ,        ~         ,                        ~              ,    prompted.
5. One consc, acc by indif, ass with knowledge,    unprompted.
6.         ~         ,        ~           ,                      ~              ,    prompted.
7.         ~         ,        ~           , diss from knowledge,   unprompted.
8.         ~         ,        ~           ,                                      ,    prompted.
             - มหาวิบากจิต หรือ สเหตุกกามาวจรวิบากจิต ๘ (จิตอันเป็นผลของ
มหากุศลหรือ วิบากจิตที่เป็นไปในกามภูมิ มีสัมปยุตตเหตุ - Mahvipka-citta: resultant consc)
        (เหมือนกับมหากุศลจิตทุกข้อ)
             - มหากิริยาจิต หรือ สเหตุกกามาวจรกริยาจิต ๘ (จิตอันเป็นกริยา
อย่างที่ทำมหากุศล แต่ไม่มีวิบาก ได้แก่การกระทำมหากุศลของพระอรหันต์
หรือกิริยาจิตในกามภูมิ มีสัมปยุตตเหตุ - Mahkiriy-citta: functional consc)
        (เหมือนกับมหากุศลจิตทุกข้อ)
๒. รูปาวจรจิต ๑๕ (จิตอันเป็นไปในรูปภูมิ - R่pvacara-citta: Form-Sphere consciousness)
๑) รูปาวจรกุศลจิต ๕ (กุศลจิตที่เป็นไปในรูปภูมิ ได้แก่จิตของผู้เข้าถึงรูปฌาน
- R่pvacarakusala-citta: Form-Sphere moral consc)
๑. วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานกุสลจิตฺตํ
๒. วิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานกุสลจิตฺตํ
๓. ปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานกุสลจิตฺตํ
๔. สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานกุสลจิตฺตํ
๕. อเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานกุสลจิตฺตํ
๑. ปฐมฌานกุศลจิต   ที่ประกอบด้วย วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา
๒. ทุติยฌานกุศลจิต   ที่ประกอบด้วย วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา
๓. ตติยฌานกุศลจิต   ที่ประกอบด้วย ปีติ สุข เอกัคคตา
๔. จตุตถฌานกุศลจิต ที่ประกอบด้วย สุข เอกัคคตา
๕. ปัญจมฌานกุศลจิต   ที่ประกอบด้วย อุเบกขา เอกัคคตา
1. First Jhna consc with initial application, sustained application, rapture, happiness and one-pointedness.
2. Second Jhna consc with sustained application, rapture, happiness and one-pointedness.
3. Third Jhna consc with rapture, happiness and one-pointedness.
4. Fourth Jhna consc with happiness and one-pointedness.
5. Fifth Jhna consc with equanimity and one-pointedness.
๒) รูปาวจรวิบากจิต ๕ (วิบากจิตที่เป็นไปในรูปภูมิ คือ จิตที่เป็นผลของ
รูปาวจรกุศล - R่pvacaravipka-citta: Form-Sphere resultant consc)
(เหมือนกับรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น วิปากจิตฺตํ)
๓) รูปาวจรกิริยาจิต ๕ (กิริยาจิตที่เป็นไปในรูปภูมิ คือ จิตของพระอรหันต์
ผู้กระทำรูปาวจรกุศล - R่pvacarakiriy-citta: Form-Sphere functional consc)
(เหมือนกับรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น กฺริยาจิตฺตํ)
๓. อรูปาวจรจิต ๑๒ (จิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ - Ar่pvacara-citta:
Formless-Sphere consc)
๑) อรูปาวจรกุศลจิต ๔ (กุศลจิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ ได้แก่ จิตของผู้เข้าถึง
อรูปฌาณ - Ar่pvacarakusala-citta: Formless-Sphere moral consc)
๑. อากาสานญฺจายตนกุสลจิตฺตํ
๒. วิญฺญาณญฺจายตนกุสลจิตฺตํ
๓. อากิญฺจญฺญายตนกุสลจิตฺตํ
๔. เนวสญฺญานาสญฺญายตนกุสลจิตฺตํ
๑. กุศลจิตประกอบด้วยอากาสานัญจายตนฌาน
๒. กุศลจิตประกอบด้วยวิญญาณัญจายตนฌาน
๓. กุศลจิตประกอบด้วยอากิญจัญญายตนฌาน
๔. กุศลจิตประกอบด้วยนาสัญญายตนฌาน
1. Moral Jhna consc dwelling on the infinity of space.
2. Moral Jhna consc dwelling on the infinty of consciousness.
3. Moral Jhna consc dwelling on nothingness.
4. Moral Jhna consc wherein perception neither is nor is not.
๒) อรูปาวจรวิบากจิต (วิบากจิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ คือ จิตที่เป็นผลของ
อรูปาวจรกุศล - Ar่pvacaravipka-citta: Formless-Sphere resultant consc)
(เหมือนกับอรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น วิปากจิตฺตํ)
๓) อรูปาวจรกิริยาจิต (กิริยาจิตที่เป็นไปในอรูปภูมิ คือ จิตของพระอรหันต์
ผู้กระทำอรูปาวจรกุศล - Ar่pvacarakiriy-citta:
Formless-Sphere functional consc)
(เหมือนกับอรูปาวจรกุศลจิตทุกข้อ เปลี่ยนแต่คำท้ายเป็น กฺริยาจิตฺตํ)
๔. โลกุตตรจิต ๘ หรือ ๔๐ (จิตที่เป็นโลกุตตระ
- Lokuttara-citta: supermundane consc)
๑) โลกุตตรกุศลจิต ๔ หรือ ๒๐ (กุศลจิตที่เป็นโลกุตตระ คือ กุศลจิตที่ทำให้
ข้ามพ้นอยู่เหนือโลก - Lokuttarakusala-citta: moral supermundane conse)
๑. โสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ
๒. สกทาคามิมคฺคจิตฺตํ
๓. อนาคามิมคฺคจิตฺตํ
๔. อรหตฺตมคฺคจิตฺตํ
๑. จิตที่ประกอบด้วยโสตาปัตติมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงกระแส
อันไหลไปสู่นิพพานธาตุ
๒. จิตที่ประกอบด้วยสกทาคามิมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงความเป็น
พระสกทาคามี
๓. จิตที่ประกอบด้วยอนาคามิมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงความเป็น
พระอนาคามี
๔. จิตที่ประกอบด้วยอรหัตตมัคคญาณ คือ กุศลจิตที่เป็นทางให้ถึงความเป็น
พระอรหันต์
1. Consc belonging to the Path of Stream-Entry.
2. Consc belonging to the Path of Once-Returning.
3. Consc belonging to the Path of Non-Returning.
4. Consc belonging to the Path of Arahantship.
อย่างพิสดาร ให้แจกมัคคจิต ๔ นี้ ด้วยฌาน ๕ ตามลำดับ ก็จะได้จำนวน ๒๐
ตามตัวอย่างดังนี้
วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ ฯลฯ
๒) โลกุตตรวิบากจิต ๔ หรือ ๒๐ (วิบากจิตที่เป็นโลกุตตระ คือ จิตที่เป็นผล
ของโลกุตตรกุศล - Lokuttaravipka-citta: resultant supermundane consc)
๑. โสตาปตฺติผลจิตฺตํ
๒. สกทาคามิผลจิตฺตํ
๓. อนาคามิผลจิตฺตํ
๔. อรหตฺตผลจิตฺตํ
๑. จิตที่ประกอบด้วยโสตาปัตติผลญาณ
๒. จิตที่ประกอบด้วยสกทาคามิผลญาณ
๓. จิตที่ประกอบด้วยอนาคามิผลญาณ
๔. จิตที่ประกอบด้วยอรหัตตผลญาณ
1. Consc belonging to the Fruition of Stream-Entry.
2. Consc belonging to the Fruition of Once-Returning.
3. Consc belonging to the Fruition of Non-Returning.
4. Consc belonging to the Fruition of Arahantship.
     อย่างพิสดาร ให้แจกผลจิต ๔ นี้ ด้วยฌาน ๕ ตามลำดับ ก็จะได้จำนวน ๒๐
ตามตัวอย่างดังนี้
     วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานโสตาปตฺติผลจิตฺตํ ฯลฯ
Comp.81-93.                                                                                                      สังคห.๑-๖.@

จากคุณ : tchurit [ 28 ต.ค. 2544 / 18:55:01 น. ]
[ IP Address : 203.157.14.243 ]

ความคิดเห็นที่ 17 : (ใต้) ยกคัมภีร์มาเลยหยอ เนี่ย หุหุ
จากคุณ : ใต้ [ 28 ต.ค. 2544 / 21:11:00 น. ] [ IP Address : 202.183.152.121 ]

ความคิดเห็นที่ 18 : (แย้มกะลา) โอ...มาย บุดดา _/\|\_
จากคุณ : แย้มกะลา [ 29 ต.ค. 2544 / 23:32:23 น. ] [ IP Address : 203.146.213.122 ]

ความคิดเห็นที่ 19 : (โชติกะ)

         สาธุ สาธุ สาธุ
         ขออนุโมทนาในความเพียรพยายามอย่างแรงกล้าครับ

         ถ้าคุณ tchurit ท่องจำได้คล่องแคล้วทั้งหมดก็จะสามารถเข้าใจเรื่องฌานจิต ๓๕ หรือ ๖๗ ได้แจ่มแจ้งและสามารถจำแนกได้โดยพิสดาร

จำแนกฌานจิต ๓๕ หรือ ๖๗ โดย
๑) โลกียะ และโลกุตตระ
     โลกียฌานจิต มี ๒๗ ได้แก่ มหัคคตจิต ๒๗ (รูปาวจรจิต ๑๕ + อรูปาวจรจิต ๑๒)
     โลกุตรฌานจิต มี ๘ หรือ ๔๐ ได้แก่ มรรคจิต ๔ หรือ ๒๐, ผลจิต ๔ หรือ ๒๐

๒) โดยองค์ฌาน ๕
     จิตที่ประกอบด้วยองค์ฌาน ๕ คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา มี ๑๑ ได้แก่ รูปาวจรปฐมฌานจิต ๓ (ปฐมฌานรูปาวจรกุศล, วิบาก, กริยา), ปฐมฌานโลกุตตรจิต ๘ (ปฐมฌานมรรคจิต ๔, ผลจิต ๔)
     จิตที่ประกอบด้วยองค์ฌาน ๔ คือ วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา มี ๑๑ ได้แก่ รูปาวจรทุติยฌานจิต ๓ (ทุติยฌานรูปาวจรกุศล, วิบาก, กริยา), ทุติยฌานโลกุตตรจิต ๘ (ทุติยฌานมรรคจิต ๔, ผลจิต ๔)
     จิตที่ประกอบด้วยองค์ฌาน ๓ คือ ปีติ สุข เอกัคคตา มี ๑๑ ได้แก่ รูปาวจรตติยฌานจิต ๓ (ตติยฌานรูปาวจรกุศล, วิบาก, กริยา), ตติยฌานโลกุตตรจิต ๘ (ตติยฌานมรรคจิต ๔, ผลจิต ๔)
     จิตที่ประกอบด้วยองค์ฌาน ๒ คือ สุข เอกัคคตา มี ๑๑ ได้แก่ รูปาวจรจตุตถฌานจิต ๓ (จตุตถฌานรูปาวจรกุศล, วิบาก, กริยา), จตุตถฌานโลกุตตรจิต ๘ (จตุตถฌานมรรคจิต ๔, ผลจิต ๔)
     จิตที่ประกอบด้วยองค์ฌาน ๒ คือ อุเบกขา เอกัคคตา มี ๒๓ ได้แก่ รูปาวจรปัญจมฌานจิต ๓ (ปัญจมฌานรูปาวจรกุศล, วิบาก, กริยา), อรูปาวจรจิต ๑๒ (อรูปรวจรจิตเป็นปัญจมฌานจิต), ปัญจมฌานโลกุตรจิต ๘ (ปัญจมฌานมรรคจิต ๔, ผลจิต ๔)

๓) โดยเวทนา ๕ ได้แก่ โสมนัสสเวทนา โทมนัสสเวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา
     ฌานจิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา มี ๔๔ ได้แก่ ปฐมฌานจิต ๑๑, ทุติยฌานจิต ๑๑, ตติยฌานจิต ๑๑, จตุตถฌานจิต ๑๑
    ฌานจิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบขาเวทนา มี ๒๓ ได้แก่ ปัญจมฌานจิต ๒๓
    รวมเป็นฌานจิต ๖๗
    (ฌานจิตที่เกิดพร้อมด้วยโทมนัสสเวทนา สุขเวทนา ทุกขเวทนา ไม่มี)

๔) โดยชาติ ได้แก่ กุศล วิบาก กริยา
     ฌานจิตที่เป็นกุศล ได้แก่ มหัคคตกุศลจิต ๙ (รูปาวจรกุศลจิต ๕ + อรูปาวจรกุศลจิต ๔), โลกุตตรกุศลจิต ๔ หรือ ๒๐ (มรรคจิต ๔ หรือ ๒๐)
     ฌานจิตที่เป็นวิบาก ได้แก มหัคตวิปากจิต ๙ (รูปาวจรวิปากจิต ๕ + อรูปาวจรวิปากจิต ๔), โลกุตตรวิปากจิต ๔ หรือ ๒๐ (ผลจิต ๔ หรือ ๒๐)
     ฌานจิตที่เป็นกริยา ได้แก่ มหัคคตกกริยาจิต ๙ (รูปาวจรกริยาจิต ๕ + อรูปาวจรกริยาจิต ๔)

๕) โดยภูมิ ได้แก่ รูปภูมิ อรูปภูมิ โลกุตรภูมิ
     ฌานจิตที่เป็นรูปภูมิ ได้แก่ รูปาวจรจิต ๑๕
     ฌานจิตที่เป็นอรูปภูมิ ได้แก่ อรูปาวจรจิต ๑๒
     ฌานจิตที่เป็นโลกุตตรภูมิ ได้แก่ โลกุตตรจิต ๘ หรือ ๔๐

๖) โดยประเภทแห่งอริยมรรคและอริยผล ได้แก่ โสดาปัตติมรรค สกทาคามิมรรค เป็นต้น
     ปฐมฌานโสดาปัตติมรรคจิต ๑, สกทาคามิมรรคจิต ๑, อนาคามิมรรคจิต ๑, อรหัตตมรรคจิต ๑
     ทุติยฌานโสดาปัตติมรรคจิต ๑, สกทาคามิมรรคจิต ๑, อนาคามิมรรคจิต ๑, อรหัตตมรรคจิต ๑
     ตติยฌานโสดาปัตติมรรคจิต ๑, สกทาคามิมรรคจิต ๑, อนาคามิมรรคจิต ๑, อรหัตตมรรคจิต ๑
     จตุตถฌานโสดาปัตติมรรคจิต ๑, สกทาคามิมรรคจิต ๑, อนาคามิมรรคจิต ๑, อรหัตตมรรคจิต ๑
     ปัญจมฌานโสดาปัตติมรรคจิต ๑, สกทาคามิมรรคจิต ๑, อนาคามิมรรคจิต ๑, อรหัตตมรรคจิต ๑
     รวมเป็น โลกุตตรฌานจิต ๘ หรือ ๔๐
     (เมื่อรวมกับโลกียฌานจิตแล้วเป็น ๓๕ หรือ ๖๗)

         ถ้าผิดช่วยทักท้วงด้วยนะครับ

จากคุณ : โชติกะ [ 29 ต.ค. 2544 / 23:43:27 น. ]
[ IP Address : 203.151.225.173 ]

ความคิดเห็นที่ 20 : (โชติกะ) ขออภัยครับ ในข้อ ๖) ลืมพิมพ์ผลจิต แต่ก็เป็นโดยนัยเดียวกับมรรคจิตที่ได้แสดงไป
จากคุณ : โชติกะ [ 30 ต.ค. 2544 / 00:02:21 น. ] [ IP Address : 203.151.225.173 ]

ความคิดเห็นที่ 21 : (tchurit)

ขอบคุณมากครับคุณ โชติกะ
และจะค่อยๆศึกษาต่อไปครับ
ช่วงนี้ไม่ค่อยว่างนักครับ
แล้วมีข้อสงสัยจะเรียนถามอีกนะครับ

ขอบคุณครับ
: )

จากคุณ : tchurit [ 30 ต.ค. 2544 / 07:07:11 น. ]
[ IP Address : 203.157.14.243 ]

จบกระทู้บริบูรณ์