จากพจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่านเจ้าคุณพระธรรมปิฎก
ได้กล่าวถึงกาลามสูตร ว่าคือ สูตรหนึ่งในคัมภีร์ติกนิบาตอังคุตตรนิกาย
พระพุทธเจ้าตรัสสอนชนชาวกาลามะแห่งเกสปุตตนิคมในแคว้นโกศล
ไม่ให้เชื่อถืองมงายไร้เหตุผล

ตามหลัก ๑๐ ข้อ คือ อย่าปลงใจเชื่อ
                - ด้วยการฟังตามกันมา
                - ด้วยการถือสืบ ๆ กันมา
                - ด้วยการเล่าลือ
                - ด้วยการอ้างตำราหรือคัมภีร์
                - ด้วยตรรก
                - ด้วยการอนุมาน
                - ด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุผล
                - เพราะเข้ากันได้กับทฤษฎีของตน
                - เพราะมองเห็นรูปลักษณะน่าเชื่อ
                - เพราะนับถือว่าท่านสมณะนี้เป็นครูของเรา

ต่อเมื่อใด พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า ธรรมเหล่านั้นเป็นอกุศล เป็นกุศล
มีโทษไม่มีโทษเป็นต้น แล้ว จึงควรละ หรือถือปฏิบัติตามนั้น
เรียกอีกอย่างว่าเกสปุตติยสูตร หรือเกสปุตตสูตร


สงสัยในข้อที่ว่า อย่าปลงใจเชื่อด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุผล
ซึ่งดูเหมือนขัดแย้งกับการใช้ปัญญาพิจารณา

แต่เมื่อได้วิเคราะห์ให้ดี นั่นคืออย่าเพิ่งเชื่อตามแนวเหตุผลของเรา
โดยที่ยังไม่ใช้ปัญญาพิจารณา (สติปัฏฐาน) ก่อนหรือไม่

ขอเชิญร่วมกันแสดงความคิดเห็นค่ะ

แต่เมื่อได้วิเคราะห์ให้ดี นั่นคืออย่าเพิ่งเชื่อตามแนวเหตุผลของเรา
หรือใช้ปัญญาพิจารณา (สติปัฏฐาน) แล้วก็ตาม
ก็เผื่อใจไว้บ้างว่าอาจจะผิดได้
อย่าไป fix  idea เสียทันที
เดี๋ยวจะเหมือนชาที่ล้นถ้วยไม่สามารถรับอะไรได้อีกแล้ว (มั่ง)

อย่าปลงใจเชื่อด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุและผล นั้นเป็นไปเพื่อสนับสนุนให้ใช้ปัญญาของตนเองในการพิจารณาเรื่องต่างๆตามความเป็นจริงให้ถึงรากและแก่น  โดยไม่ปลงใจเชื่อคำอธิบายตามเหตุและผลซึ่งถูกบัญญัติไว้ก่อน
เช่น เราทราบว่าเข็มทิศชี้ไปทิศเหนือเสมอ  พอมองเข็มทิศก็กำหนดทิศเนือใต้ออกตก ได้ตามหลักเหตุและผล  แต่บังเอิญจุดที่เราไปวางเข็มทิศมีแท่งแม่เหล็กแท่งหนึ่งแอบอยู่  ทำให้เข็มทิศนั้นชี้เบี่ยงเบนไปโดยเราไม่รู้   ทำให้เข็มทิศชี้ไปทางแท่งแม่เหล็ก  เราก็เข้าใจทิศเหนือผิดไปจากทิศทางที่แท้จริง   เมื่อเราไปถามคนท้องถิ่น  คนท้องถิ่นชี้ทิศเหนือแตกต่างไปจากทิศที่เราเห็นจากเข็มทิศ    เราก็เชื่อว่าคนท้องถิ่นนั้นชี้ทิศเหนือผิดไปจากความจริง   คนท้องถิ่นกลายเป็นคนบ้าโง่เง่า  เพราะเชื่อตามเหตุและผลของเราตามเข็มทิศของเราว่าทิศเหนือที่ถูกต้องต้องเป็นเช่นนี้   ถ้าปลงใจเชื่อเข็มทิศก็ไม่ได้ทิศเหนือที่แท้จริง  ถ้าปลงใจเชื่อคนท้องถิ่นก็ผิดหลักเข็มทิศ   ถ้าแสวงหาคิดพิจารณาต่อไปว่าทำไมคนท้องถิ่นจึงบอกทิศแปลกไปจากความเชื่อของเราก็เกิดปัญญา รู้แจ้งเห็นจริง 

ตัวอย่างแค่เรื่องทิศยังวุ่นวายขนาดนี้   ถ้าเรื่องธรรมที่เล่าต่อๆกันมา จะวุ่นวายขนาดไหนก็ลองคิดดูแล้วกัน  

คิดเบื้องต้น ว่ามีโทษไหม ถ้าไม่มีโทษ ก็
ลองปฏิบัติดูก่อน สักพัก แล้ว ดูว่ามีประโยชน์ไหม

ถ้าเห็นว่ามีประโยชน์ จริง ทำให้เราดีขึ้นจริงจึงค่อยเชื่อ 
ศาสนาพุทธ สอนเช่นนี้  

เหตุผลและตรรกะ ของแต่ละคน

เกิดจาก ประสบการณ์ ที่แตกต่างกัน
เหตุการณ์ เดียวกัน บางคนเห็นว่าดี บางคนเห็นว่าไม่ดี 
ขึ้นกับประสบการณ์เก่า ที่สะสมมาเป็นตัวตัดสิน 

เชื่อถือได้บ้าง แต่ไม่อาจเชื่อถือได้ทั้งหมด

เรื่องที่ยากมาก บางครั้งต้องพิสูจน์โดย ค่อยๆ ลองทำดู
อย่างระมัดระวัง และ ไม่ประมาท

ทำให้คิดถึงพุทธพจน์ที่ว่า  สิ่งทั้งหลายทั้งปวงไม่ควรยึดมั่นถือมั่น
คำว่าปลงใจเชื่อ ฟังดูคล้ายๆกับว่าไปยึดถือในความคิดนั้นๆที่เราสรุป
เอาตามหลักตรรกะหรือเหตุผล

ท่านว่า ปัญญามีสามระดับ คือปัญญาจากการจำเอามา, ปัญญาจากการคิด
และปัญญาจากการภาวนา
ปัญญาจากการจำและจากความคิด เป็นปัญญาที่ยังต้องยึดติดบนฐานของสิ่ง
ที่บันทึกเอาไว้ในใจ ของกรอบความเชื่อ และ หลักตรรกะ  เป็นปัญญาที่พอใช้
ประโยชน์ได้ แต่ก็ต้องไม่ยึดติด

เพราะสรรพสิ่งต่างๆเปลี่ยนแปลงและแปรปรวนเป็นปรกติ
สิ่งที่เราคิดว่าถูกต้องใช่แล้ว บนหลักตรรกะที่เราสรุปเอาไว้เมื่อวาน
อาจจะไม่ตรงกับเหตุปัจจัยต่างๆในวันนี้
ที่เราว่าใช่เลย ในที่หนึ่ง อาจจะใช้ไม่ได้ในอีกสถานที่หนึ่ง ในอีกสถานการณ์หนึ่ง

ท่านจึงให้เราก้าวพ้นไปสู่ปัญญาที่เกิดจากการภาวนา
เป็นปัญญาที่เข้าถึงความจริงตรงๆ โดยที่ไม่ต้องอ้างอิงกรอบใดๆ

พอจะเข้าใจแล้วค่ะ ขอขอบคุณทุก ๆ ท่านที่มาช่วยกันแสดงความคิดเห็นค่ะ

เจริญในธรรมยิ่ง ๆ ทุกท่านค่ะ

ขอแนะนำ Buddhism Website ใหม่ค่ะ

http://www.thaisquare.com